Tacir Olmanın Yükümlülüğü ve Hukuki Sonuçları

Giriş: Ticarette "Bilmiyordum" Mazereti Yoktur

Gaziosmanpaşa'daki birçok esnaf ve işletme sahibi, hukuken "Tacir" sayıldığının ve bunun getirdiği ağır sorumlulukların farkında değildir. Tüketici Kanunu vatandaşı korurken, Türk Ticaret Kanunu (TTK) taciri korumaz; aksine ondan "öngörülü olmasını" bekler.

Aygül Hukuk Bürosu olarak şirketlere verdiğimiz danışmanlıklarda ilk uyarımız şudur: "İmzaladığınız her belgenin, gönderdiğiniz her mailin ticari bir sonucu vardır. Tacir, sonucunu öngöremediği işe girmemelidir."

1. "Basiretli İş Adamı" Ne Demek? (TTK Md. 18/2)

Kanun diyor ki; ticaretle uğraşan kişi, işlemlerini yaparken sıradan bir insandan daha fazla dikkat, özen ve geleceği görme yeteneği sergilemelidir.

• Sonucu: Bir tacir, imzaladığı sözleşmedeki cezai şartın (tazminatın) çok yüksek olduğunu iddia ederek mahkemeden indirim isteyemez (aşırı fahiş durumlar hariç). Hâkim ona, "Sen tacirsin, imzalarken düşünecektin" der.

2. İhtar ve İhbarlarda "Şekil Şartı" (Whatsapp Geçersizdir!)

Tacirler arasında temerrüt (borcu ödememe), sözleşme feshi veya malın ayıplı çıkması gibi durumlarda yapılacak bildirimlerin geçerli olması için kanun özel bir şekil öngörmüştür (TTK Md. 18/3).

Tablo: Tacirler Arasında Geçerli İletişim Yolları

3. Ticari İşletme Rehninde ve Faizlerde Serbestlik

• Faiz: Tacirler arasındaki işlerde "Faiz Serbestisi" vardır. Sözleşmeye çok yüksek temerrüt faizleri yazılabilir ve tacir bunu ödemek zorunda kalabilir.

• Ücret: Tacir, yaptığı her iş ve hizmet için (önceden kararlaştırılmasa bile) "Uygun bir ücret" isteme hakkına sahiptir. "Hatır için yaptım" savunması ticari hayatta pek geçerli değildir.

4. İflasa Tabi Olmak

Bir kişi tacir sıfatını kazandığı andan itibaren, borçlarını ödeyemezse İflas yoluyla takip edilebilir. Sadece ticari borçları için değil, özel hayatındaki borçları için de iflası istenebilir. Tacirliği bıraksa bile 1 yıl boyunca iflas yoluyla takip edilmeye devam eder.

5. Emsal Yargıtay Kararları

Yargıtay, basiretli iş adamı ilkesini çok katı uygular.

• Karar 1: Cezai Şartın İndirilmesi

  Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/19-820 E.

  Özet: Tacir olan davalının, sözleşmedeki cezai şartın fahiş olduğu iddiasıyla indirim talebinde bulunması, basiretli iş adamı gibi davranma yükümlülüğü nedeniyle kural olarak mümkün değildir. Tacir, sözleşmeyi imzalarken bu riski öngörmüş sayılır.

• Karar 2: Fesih İhta amesinin Şekli

  Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2016/5432 E.

  Özet: Tacirler arasındaki sözleşme fesih bildiriminin noter, KEP veya iadeli taahhütlü mektupla yapılması zorunludur. Davacının faks veya normal e-mail yoluyla yaptığı fesih bildirimi hukuken sonuç doğurmaz, sözleşme yürürlükte kalır.

Gaziosmanpaşa'da Ticari Danışmanlık

İşletmenizin geleceğini riske atmamak için sözleşmeleri imzalamadan önce mutlaka hukuki incelemeden geçirmelisiniz. Aygül Hukuk Bürosu, şirketlere "Önleyici Hukuk" kapsamında danışmanlık vererek, basiretli tacir olmanın gerekliliklerini yerine getirmenize yardımcı olur.

 Kaynakça

• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, Madde 18 (Tacir Olmanın Hükümleri).

• Yargıtay HGK Emsal Kararları (Basiretli İş Adamı).

• Türk Borçlar Kanunu (Cezai Şart).

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Soru 1: Esnafım, ben de tacir sayılır mıyım?

Eğer işletmenizin büyüklüğü, cirosu ve sermayesi belirli bir limitin üzerindeyse (Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir) "Esnaf" değil "Tacir" sayılırsınız ve TTK hükümlerine tabi olursunuz. Şirketler (Ltd, A.Ş.) ise istisnasız tacirdir.

Soru 2: Sözleşmede "Mail ile feshedilebilir" yazıyor. Yine de noter şart mı?

Kanundaki şekil şartı (TTK 18/3) emredicidir. Ancak Yargıtay son dönemde, sözleşmede açıkça mail adresleri belirtilmişse ve güvenli elektronik imza kullanılmışsa bunu geçerli sayabilmektedir. Yine de riske girmemek için Noter veya KEP en doğrusudur.

Soru 3: Basiretli iş adamı olmak, dolandırıldığımda hakkımı arayamayacağım anlamına mı gelir?

Hayır. Karşı tarafın "Hilesi" varsa, tacir olmanız sizi korumasız bırakmaz. Hile durumunda sözleşmeyi iptal edebilirsiniz. Basiret, "ihmal" durumlarında (okumamak, araştırmamak gibi) aleyhinize işler.

Soru 4: KEP adresi almak zorunlu mu?

Anonim, Limited ve Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit şirketler için KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) adresi almak zorunludur.