Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinin 3. fıkrası uyarınca; uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi cezalandırılır. Bu suç, doktrinde "seçimlik hareketli suç" olarak tanımlanır. Yani sayılan bu eylemlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir. Maddenin 4. fıkrası uyarınca, uyuşturucu maddenin eroin, kokain, morfin veya sentetik kannabinoid (bonzai vb.) olması durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılmaktadır.
B. Kullanma ve Ticaret Ayrımında Yargıtay’ın Belirleyici Kriterleri
Failin uyuşturucu maddeyi "ticaret" (TCK 188/3) mi yoksa "kullanmak için bulundurma" (TCK 191) amacıyla mı elinde tuttuğunun tespiti, yargılamanın en teknik kısmıdır. Yargıtay bu ayrımı yaparken şu nesnel kriterleri esas alır:
Madde Miktarı: Kişisel kullanım sınırlarını aşan miktarlar ticaret karinesi sayılmaktadır. Örneğin, 1.2 gram gibi düşük miktarlar aksi bir delil yoksa kullanım sayılırken; 19 fişek eroin gibi yüksek miktarlar ticaret olarak kabul edilir.
Bulundurma Biçimi: Maddenin çok sayıda küçük paketçikler (fişek) halinde olması veya hassas terazi gibi materyallerin bulunması ticarete işaret eder.
Failin Davranışları: Alıcılarla yapılan şifreli görüşmeler (örneğin "düğme" şifresi) ve sanığın geliri ile madde miktarı arasındaki dengesizlik ticaret kastını güçlendirir.
C. Hukuka Aykırı Deliller ve Adli Arama Kararı
Yargıtay kararlarında, uyuşturucu suçlarında mahkûmiyet kurulabilmesi için delillerin mutlaka hukuka uygun yöntemlerle elde edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Arama Kararı Eksikliği: CMK’nın 116, 117 ve 119. maddelerine uygun bir "adli arama kararı" veya "yazılı adli arama emri" alınmadan yapılan aramalar hukuka aykırıdır.
Anayasa 38/6 Koruması: Hukuka aykırı arama sonucu ele geçirilen maddeler, "suçun maddi konusu" ve "delili" olarak hükme esas alınamaz. Suçun maddi konusunun hukuken yok sayılması, sanığın beraat etmesini gerektirir.
Yargıtay Emsal Karar Özetleri
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2015/1669, K. 2016/220:Adliye karakolunda yakalanan bir tanığın üzerinde, adli arama kararı veya yazılı emir alınmadan yapılan aramada uyuşturucu hap ele geçirilmiştir. Yargıtay, bu aramanın hukuka aykırı olduğunu, elde edilen delilin hükme esas alınamayacağını ve suçun maddi konusu bulunmadığı için sanık hakkında beraat kararı verilmesi gerektiğini hüküm altına almıştır.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2017/5646, K. 2019/4099:Üzerinde uyuşturucu madde bulunmayan sanıklar hakkında, sadece içeriğine soyut anlamlar yüklenebilecek telefon görüşmelerine (tapeler) dayanılarak mahkûmiyet kurulmuştur. Yargıtay, telefon kayıtlarının tek başına mahkûmiyete yeterli olmadığını, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığından sanıkların beraatleri yerine mahkûmiyetlerine karar verilmesini yasaya aykırı bulmuştur.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2016/317, K. 2016/2336:Yerel mahkemenin temel cezayı belirlerken sanığın "sabıkalı kişiliği" gibi kanuni olmayan gerekçelerle ceza artırımı yapmasını Yargıtay bozma nedeni saymıştır. Kararda, TCK 61. maddedeki ölçütler dışında ceza tayin edilemeyeceği vurgulanmıştır.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2015/9482, K. 2018/1133:Kendisinden herhangi bir madde ele geçmeyen sanığın, diğer bir sanığın sonradan döndüğü soruşturma aşamasındaki beyanı dışında delil bulunmadığı anlaşılmıştır. Yargıtay, mahkûmiyete yeterli kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı gerekçesiyle yerel mahkemenin mahkûmiyet hükmünü bozmuştur.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2017/1441, K. 2019/5434:Tekerrüre esas alınan eski kaydın "kullanma" suçu olması durumunda, 6545 sayılı Kanun sonrası bir uyarlama yargılaması yapılıp yapılmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Polis arama kararı olmadan üst araması yapabilir mi?Adli arama kararı veya yazılı emir olmadan yapılan aramalar hukuka aykırıdır; bu yolla ele geçen madde mahkemede delil olarak kullanılamaz.
Telefon dinlemeleri tek başına mahkûmiyet için yeterli mi? Hayır. Yargıtay'a göre telefon kayıtları (tapeler) somut uyuşturucu madde ile desteklenmedikçe mahkûmiyete esas alınamaz.
Etkin pişmanlık hükümlerinden kimler yararlanabilir?Uyuşturucu maddeyi kime sattığını veya kimden aldığını bildirerek suç ortaklarının yakalanmasına yardım eden sanıklar TCK 192/3 uyarınca indirim alabilir.
Hassas terazi bulunması ticaret suçunun kesin kanıtı mıdır?Tek başına olmasa da uyuşturucunun küçük paketler halinde ve hassas teraziyle birlikte bulunması, Yargıtay tarafından "ticaret kastı"nın güçlü bir göstergesi kabul edilir.
Kullanma suçunda "davanın düşmesi" kararı ne zaman verilir?Sanık, daha önce aldığı tedavi veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında tekrar uyuşturucu madde kullanırsa, ikinci suçtan açılan dava CMK 223/8 uyarınca düşürülür.
Kaynakça
Mevzuat: 5237 Sayılı TCK (Md. 188, 191, 192); 5271 Sayılı CMK (Md. 116, 119, 206, 223).
Yargıtay Kararları: 20. Ceza Dairesi (E. 2015/1669, E. 2017/5646, E. 2016/317, E. 2015/9482, E. 2017/1441).
